“Vajinal Agenezi, yani doğuştan vajina yokluğu yaklaşık her 5000 kadında 1 görülen bir gelişimsel anomalidir. Günümüzde gelişen cerrahi teknikler sayesinde bu sendroma sahip bireyler, sağlıklı ve konforlu bir yaşam sürebilmektedir.”
Vajinal Agenezi tıp literatüründe Mayer-Rokitansky-Küstner-Hauser (MRKH) sendromu olarak adlandırılan, halk arasında ise daha çok “doğuştan vajina yokluğu” olarak bilinen bir durumdur. MRKH, anne karnındaki gelişim sürecinde müller kanallarının tam olarak gelişmemesi sonucu ortaya çıkan doğumsal bir varyasyondur.Tanı sürecinde hastaların yaşadığı kafa karışıklığı oldukça doğaldır. Bu noktada, bu sendroma sahip olan birçok bireyin olduğu unutulmamalıdır. Dünyanın önde gelen tıp dergilerinden Human Reproduction'da yayınlanan geniş çaplı araştırmalara göre; yaklaşık her 4.500 ila 5.000 kadından biri bu durumla dünyaya gelmektedir.
Bu süreçte bireylerin anatomik özelliklerini doğru anlaması önemlidir. MRKH sendromlu bireylerde; genetik kromozom yapısı tamamen bir kadına aittir. Yumurtalıklar mevcuttur ve aktif olarak çalışırlar. Ergenlik dönemindeki göğüs gelişimi, tüylenme ve vücut hatlarının oluşumu yaşıtlarıyla birebir aynı gelişir ve dış genital görünümde herhangi bir farklılık yoktur.
Aslında tek fark vajinal kanalın ve çoğu durumda rahmin gelişmemiş olmasıdır. Bu durum, bireylerin kadınlık kimliğini veya hormonlarını belirleyen bir eksiklik değil, sadece anatomik bir oluşum farklılığıdır.
MRKH sendromu yapısı gereği erken çocukluk döneminde fark edilemeyen bir durumdur. Bu çocuklarda yalnızca rahim ve vajinal kanalın gelişmesinde bir anomali olduğundan ve dışarıdan bakıldığında gözle görülür bir fark olmadığından genellikle ergenliğe kadar fark edilmez.
Ergenlik süreci başladığında ise yumurtalıklar mevcut olduğu ve sağlıklı çalıştığı için kadınlık hormonları yani östrojen salgılanmaya başlar. Bu hormonlar sayesinde göğüs gelişimi, vücut hatlarının kadınsılaşması ve tüylenme gibi ergenlik belirtileri zamanında ve eksiksiz olarak gerçekleşir. Bu genç kızlar, fiziksel ve ruhsal olarak yaşıtlarıyla birebir aynı gelişim basamaklarını izler.
Süreç normal ilerlerken genellikle ebeveynler "menarş" adını verdiğimiz ilk adetin geciktiğini fark ederler. Genellikle 15-18 yaş aralığında primer amenore (hiç adet görmeme) şikayetiyle başvurulan jinekolojik muayenelerde tanı konulmaktadır.
Tanı sürecinden sonra birçok birey şok ve inkar sürecinden geçebilir. MRKH tanısı alan bireyler benzer zorlu duygusal süreçlerden geçebilmektedir. Ancak bu süreçte hastaların yalnız olmadıklarını bilmeleri önemlidir. Tanı sonrasındaki karamsarlık ve eksiklik hissi uzman desteğiyle aşılabilmektedir.
Prof. Dr. Mustafa Ulubay’ın bu konudaki klinik gözlemleri, MRKH sendromunun günümüz cerrahi teknikleri ile başarıyla tedavi edilebildiğini ve bireylerin hayatlarına hiçbir eksiklik hissetmeden devam edebildiklerini göstermektedir. Modern tıp, bu sendroma sahip bireylerin sağlıklı bir cinsel hayat ve sosyal yaşam sürdürebilmeleri için etkili çözümler sunmaktadır.MRKH sendromunda tanı sonrasında tedavinin nasıl olacağı en çok merak edilen konudur. Tüm yöntemlerin ortak amacı, cinsel fonksiyonu sağlayacak yeterli derinlikte ve genişlikte bir vajinal kanal oluşturmaktır.
Bu yöntem herhangi bir cerrahi müdahale yapılmadan, dilatör adını verdiğimiz özel aparatlar kullanılarak vajinal çukurun baskı yoluyla genişletilmesi prensibine dayanır. Ciddi sabır ve disiplin gerektiren bu yöntem, günde birkaç kez uygulanan uzun süreli egzersizleri içerir. Başarı oranı kişinin uyumuna bağlıdır.
Geçmişte uygulanan deri yaması (McIndoe) veya bağırsak yöntemleri yerini daha konforlu ve modern tekniklere bırakmıştır.
#### Laparoskopik Peritoneal Vajinoplasti (Davydov Tekniği)
Tıp literatüründe “Davydov Tekniği” olarak bilinen bu yöntemde vücudun kendi iç zarı olan periton (karın zarı) kullanılarak yeni bir vajinal kanal oluşturulur. Günümüzde minimal invaziv cerrahi prensipleri (kapalı ameliyat) ile gerçekleştirilmektedir.
Neden Periton (Karın Zarı) Kullanılır?Operasyon laparoskopi (kapalı yöntem) ile gerçekleştirilir. Karın bölgesinden açılan yaklaşık 1 santimetrelik küçük deliklerden girilerek kamera yardımıyla işlem tamamlanır. Genellikle birkaç günlük hastanede yatış yeterlidir. Kapalı ameliyat sayesinde ağrı minimum düzeyde olur ve hastalar kısa sürede günlük rutinlerine dönebilirler.
Doku iyileşmesi tamamlandıktan sonra, cinsel birliktelik hem his hem de fonksiyon açısından doğal bir şekilde yaşanabilmektedir.
Vajinal agenezi yaklaşık her 5000 doğumda bir görülür. Sebebi tam olarak bilinmemekle birlikte genetik faktörlerin etkili olduğu düşünülmektedir. Gebelik sırasında annenin maruz kaldığı ilaçlar, röntgen veya gıdaların bu duruma neden olduğu gösterilmemiştir. Ailesel geçiş özelliği göstermediği düşünülmektedir.
MRKH sendromuna sahip bireylerde meme gelişimi, koltuk altı ve kasık tüylenmesi gibi ergenlik belirtileri normaldir. Boy uzunluğu genellikle normal sınırlardadır. En belirgin bulgu, ergenlik döneminde adet kanamasının gerçekleşmemesidir. Ancak yumurtalıklar sağlıklı çalıştığı için her ay periyodik olarak kramp tarzında kasık ağrıları yaşanabilir.
Doğuştan vajinası gelişmeyen bireylerde tedavi öncesi cinsel ilişki mümkün değildir. Ancak cerrahi veya cerrahi olmayan tedavi yöntemleri sonrasında sağlıklı bir cinsel yaşam mümkündür. Rahmin (uterus) gelişmediği durumlarda doğal yolla gebelik oluşmaz, ancak yumurtalıklar mevcut olduğu için günümüzde farklı üreme teknolojileri değerlendirilebilmektedir.
Adet görememe şikayetiyle başvurulduğunda, kızlık zarının kapalı olması (İmperfore Hymen) veya vajinal perde gibi durumlarla karıştırılmamalıdır. Ayrıca MRKH sendromuna bazen böbrek anomalileri veya iskelet sistemi farklılıkları (skolyoz vb.) eşlik edebilir. Bu nedenle tanı aşamasında bütüncül bir jinekolojik ve sistemik değerlendirme hayati önem taşır.
Tedavinin başarısında en önemli faktör hekimin tecrübesidir. Ameliyat için genellikle 18 yaş ve sonrası önerilmektedir. Evlilik öncesi dönemde tedavinin tamamlanması, duygusal ve sosyal konfor açısından avantaj sağlar.
MRKH sendromu bir son değildir; doğru tıbbi adımlarla sağlıklı ve mutlu bir gelecek mümkündür.